Bezpieczeństwo procesowe

Ustawa Prawo ochrony środowiska oraz rozporządzenia dotyczące zakładów o dużym oraz o zwiększonym ryzyku narzucają na prowadzących zakład wykonywanie dokumentacji zawierającej raporty o bezpieczeństwie, plany operacyjno-ratownicze i inne opracowania zmierzające do zapobiegania poważnym awariom i katastrofom przemysłowym.

Analizowane są możliwe do wystąpienia scenariusze awaryjne. Stosowane są metody półilościowe takie jak analiza drzewa błedów oraz drzewa zdarzeń w połączeniu z analizą warstw zabezpieczeń. Pozwalają na szczegółowe rozpatrzenie przyczyn prowadzący do uwolnienia substancji niebezpiecznej, która może ulec zapłonowi powodując pożar lub wybuch. W celu przewidzenia możliwych zdarzeń awaryjnych uwzględnione jest prawdopodobieństwo wystąpienia zapłonu oraz niezawodność zastosowanych środków bezpieczeństwa. Uzyskiwane są prawdopodobieństwa wystąpienia zdarzeń awaryjnych. Następnie po ocenie zasięgu oraz skutków tych zdarzeń przeprowadzana jest ocena ryzyka.

Na podstawie wykonywanych analiz ryzyka proponowane są lub oceniane odpowiednie środki bezpieczeństwa. Istnieje możliwość określenia jakiego rodzaju funkcje bezpieczeństwa powinny być zastosowane w danej instalacji, co powinno ulec poprawie i w jakim zakresie.

Procedura postępowania przy zaliczaniu zakładu do grupy ryzyka wystąpienia poważnej awarii przemysłowej i związane z tym obowiązki prowadzącego zakład.

1. Klasyfikacja zakładu
W zależności od ilości substancji niebezpiecznych, które znajdują się w zakładzie na podstawie Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 9 kwietnia 2002 r. w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej (Dz. U. z 2002r., nr 58, poz. 535) [2] ze zmianami - Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2006 r. (Dz.U. Nr 30, poz 208) zmieniające rozporządzenie w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej [3] przeprowadza się klasyfikację zakładu. Występowanie substancji niebezpiecznych w ilościach co najmniej równych lub zbliżonych do progowych podanych w załączniku do rozporządzenia [3] w tabelach 1 i 2 powoduje zaliczenie go do zakładu o zwiększonym ryzyku lub zakładu o dużym ryzyku. Rozpatrywane są maksymalne ilości substancji niebezpiecznych jakie mogą wystąpić w zakładzie, ponieważ należy odnosić się zarówno do warunków normalnej pracy zakładu, jak i takich, w których przewidywana jest możliwość wystąpienia substancji niebezpiecznej (np. w czasie awarii przemysłowej).

2. Obowiązki prowadzącego zakład zwiększonego ryzyka
Każdy, kto zamierza prowadzić lub prowadzi zakład niebezpieczny (ZZR lub ZDR) jest obowiązany do zapewnienia, aby zakład ten był zaprojektowany, wykonany, prowadzony i likwidowany w sposób zapobiegający awariom przemysłowym i ograniczający ich skutki dla ludzi i środowiska [1].
Do głównych zadań prowadzącego zakład o zwiększonym ryzyku w zakresie zapobiegania poważnym awariom będzie, w myśl ustawy [1], należy:

• zgłoszenie zakładu właściwemu organowi PSP (zgłoszenia wymaga także każda istotna zmiana ilości lub rodzaju substancji niebezpiecznej albo jej charakterystyki fizykochemicznej, pożarowej i toksycznej, technologii lub profilu produkcji - na 14 dni przed wprowadzeniem zmiany),
• sporządzenie programu zapobiegania poważnym awariom i przedłożenie go przed uruchomieniem zakładu, do akceptacji właściwemu organowi PSP. Uruchomienie zakładu może nastąpić po upływie 14 dni od dnia otrzymania programu zapobiegania awariom przez właściwy organ PSP, jeżeli organ ten nie niesie sprzeciwu w drodze decyzji.

Właściwym organem PSP dla zakładu o zwiększonym ryzyku jest komendant powiatowy Państwowej Straży Pożarnej.

3. Obowiązki prowadzącego zakład dużego ryzyka
Do głównych zadań prowadzącego zakład o dużym ryzyku w zakresie zapobiegania poważnym awariom będzie, w myśl ustawy [1], należy:

• zgłoszenie zakładu właściwemu organowi PSP (zgłoszenia wymaga także każda istotna zmiana ilości lub rodzaju substancji niebezpiecznej albo jej charakterystyki fizykochemicznej, pożarowej i toksycznej, technologii lub profilu produkcji - na 14 dni przed wprowadzeniem zmiany),
• sporządzenie programu zapobiegania poważnym awariom i przedłożenie go przed uruchomieniem zakładu, do akceptacji właściwemu organowi PSP. Uruchomienie zakładu może nastąpić po upływie 14 dni od dnia otrzymania programu zapobiegania awariom przez właściwy organ PSP, jeżeli organ ten nie niesie sprzeciwu w drodze decyzji,
• opracowanie i wdrożenie systemu bezpieczeństwa stanowiącego element ogólnego systemu zarządzania i organizacji zakładu,
• opracowanie raportu o bezpieczeństwie oraz przedłożenie go przed uruchomieniem zakładu właściwemu organowi PSP i wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. Uruchomienie zakładu może nastąpić po zatwierdzeniu raportu przez właściwy organ PSA, po uzyskaniu opinii wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska,
• opracowanie wewnętrznego planu operacyjno-ratowniczego, a w razie zagrożenia awarią przemysłową lub jej wystąpienia - niezwłoczne przystąpienie do jego realizacji oraz dostarczenie właściwemu organowi PSP informacji niezbędnych do opracowania zewnętrznego planu operacyjno-ratowniczego, z uwzględnieniem transgranicznych skutków awarii przemysłowych, przed uruchomieniem zakładu.

Właściwym organem PSP dla zakładu o dużym ryzyku jest komendant wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej.

4. Zgłoszenie zakładu o dużym lub zwiększonym ryzyku [1]
Zgłoszenie powinno zawierać:

• informacje o prowadzącym i kierującym zakładem oraz ich adresy zamieszkania lub siedziby,

• adres zakładu,

• informację o tytule prawnym,

• charakter prowadzonej lub planowanej działalności,

• rodzaj instalacji i istniejące systemy zabezpieczeń,

• rodzaj, kategorię i ilość oraz charakterystykę fizykochemiczną, pożarową i toksyczną substancji niebezpiecznej,

• charakterystykę terenu w bezpośrednim sąsiedztwie zakładu, ze szczegónym, uwzględnieniem czynników mogących przyczynić się do zwiększenia zagrożenia awarią przemysłową lub pogłębienia jej skutków.

Należy dokonać zgłoszenia zakładu właściwemu organowi Państwowej Straży Pożarnej i WIOŚ:

• na 30 dni przed dniem uruchomienia nowego zakładu lub jego części,
• w terminie 3 miesięcy od dnia zaliczenia istniejącego zakładu do zakładu o zwiększonym ryzyku lub o dużym ryzyku.

Należy informować właściwy organ PSP i WIOŚ o:

• każdej istotniejszej zmianie ilości, rodzaju lub charakterystyki substancji niebezpiecznej (na 14 dni przed),
• zmianie technologii lub profilu produkcji (na 14 dni przed),
• zakończeniu eksploatacji instalacji lub zamknięciu zakładu (co najmniej 14 dni przed zamknięciem zakładu).

Podstawy formalno-prawne

• [1] Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, Tytuł IV – Poważne awarie (tekst jednolity, Dz.U. Nr 25, poz. 150).

• [2] Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 9 kwietnia 2002 r. (Dz.U. Nr 58, poz 535) w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej.

• [3] Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2006 r. (Dz.U. Nr 30, poz 208) zmieniające rozporządzenie w sprawie rodzajów i ilości substancji niebezpiecznych, których znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do zakładu o zwiększonym ryzyku albo zakładu o dużym ryzyku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej.

• [4] Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 29 maja 2003 r. (Dz.U. Nr 104, poz 970) w sprawie wymagań, jakim powinien odpowiadać raport o bezpieczeństwie zakładu o dużym ryzyku.

• [5] Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 12 września 2005 r. (Dz.U. Nr 197, poz 1632) zmieniające rozporządzenie w sprawie wymagań, jakim powinien odpowiadać raport o bezpieczeństwie zakładu o dużym ryzyku.

• [6] Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia z dnia 17 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 131, poz. 1219) w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać plany operacyjno-ratownicze.

• [7] Rozporządzenie Ministra Gospodarki, z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz. U. Nr 229, poz. 1527) zmieniające rozporządzenie w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać plany operacyjno-ratownicze.